گیاه شیرین بیان     

          گیاه شیرین بیان با نام علمی Glycyrrhiza glabra  به نامهای لیکوریس یا محک شناخته می شود. شیرین بیان گیاهی است چند ساله از خانواده حبوبات که  به دلیل دارا بودن ریشه شیرین به این نام شهرت دارد. در مناطقی مانند جنوب اروپا، قسمتهایی از آسیا بصورت خودرو رشد می کند[۱, ۲].

       ریشه و ساقه زیرزمینی شیرین بیان دارای پوستی قهوه‌ای و مغز زردرنگ می باشد که بخشی از کاربردهای  عصاره استحصالی از ریشه این گیاه در صنایع مختلف کاربرد دارد. بیشترین میزان عصاره شیرین بیان در دنیا بعنوان یک عامل طعم دهنده برای تنباکو استفاده می شود.

این عصاره، محصولات تنباکو را با شیرینی طبیعی و طعم متمایزی ارائه می دهد که به راحتی با موادی که در صنعت دخانیات استفاده می شود، ترکیب می شود[۹-۱۱].

        در صنایع دارویی به

  1. عنوان ضدالتهاب معده [۸
  2. آنتی باکتریال معده [۳]،
  3. تقویت کننده حافظه[۴, ۵]،
  4. ضد سرطان و کاهنده سطح کلسترول خون [۴, ۵]،
  5. کاهنده استسقاء و تکرر ادرار در بیماران دیابتی [۶]
  6.  درمان علائم یائسگی [۷]،
  7. ضد ویروس [۸]،
  8. کاهنده عوارض جانبی برخی از داروها و افزایش اثرات فارماکولوژیک ;

در صنایع بهداشتی

  1. تهیه انواع کرم،
  2. لوسیون،
  3. تونیک مو،
  4. عطر،
  5. شامپو
  6. خمیر دندان،

در صنایع نساجی

  1. رنگ رنگرزی

در صنایع غذایی

  1. تولید ماء الشعیر
  2. نوشیدنی های تخمیری
  3. نوشابه ها
  4. آدامس
  5. پاستیل 
  6. شکلات های مختلف کاربرد دارد.

این گیاه همچنین در صنایع صابون سازی، دباغی چرم، جوهرسازی، عکاسی متالوگرافی می باشد [۹-۱۱].

       بوی خوش ریشه شیرین بیان از ترکیباتی پیچیده و متغیر تشکیل شده است. که بیشترین اسانس آن ماده موثره خوشبوی آنتول است. شیرین بیان طعم بسیار شیرینی دارد که ماده موثره این طعم، به نام گلیسیریزین، می باشد که ۳۰-۵۰ برابر شیرین تر از شکر است. طعم شیرین این ریشه، با طعم شکر بسیار متفاوت است، در غدد چشایی سریعتر تولید طعم شیرین می کند، کمی تلخ بوده ولی شیرینی طولانی تری نسبت به شکرداراست. استفاده از محصولات غذایی با عصاره و مشتقات شیرین بیان بر اساس گزارش سازمان غذا و دارو  (FDA) هیچ گونه عوارض جانبی خاصی در بر ندارد. توصیه شده در افرادی که مبتلا به فشار خون و کمبود پتاسیم خون هستند نبایستی بیش از mg 200  در روز مصرف گردد و در دوران بارداری نیز مصرف آن توصیه نمیشود.

       استفاده از شیرین بیان در دوران باستان نیز مرسوم بوده و در طب قدیم ایران از آن برای درمان بیماری های گوارشی و تنفسی استفاده می شده است. امروزه با توجه به گسترش دانش در خصوص خواص و کاربردهای فراورده های حاصل از گیاه شیرین بیان، استفاده جهانی از این محصول نیز افزایش یافته و ایران با تولید سالانه ی بیش از پنج هزار تن از فراورده های مختلف شیرین بیان، حدود ۲۰ درصد از سهم بازار جهانی این محصول را به خود اختصاص داده است. در این راستا شرکت شیرین دارو با سابقه ای بیش از ۴۵ سال در صنعت شیرین بیان و تولید ۱۴ نوع فرآورده از عصاره شیرین بیان با درجات متفاوت ماده موثره در سه شکل ( جامد، پودر و مایع ) موفق به کسب عنوان واحد صادر کننده نمونه ملی به ترتیب در سالهای ۱۳۸۱، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲ و ۱۳۹۵ شده است.

  

۱- Association, C.M., C.P. Association, and F. Chandler, Herbs: everyday reference for health professionals. 2000: Canadian Pharmacists Association.

 

۲- Khanahmadi, M., et al., A Review on Medicinal Plant of Glycyrrhiza glabra L. Journal of Medicinal Plants, 2013. 2(46): p. 1-12.

 

۳- Fukai, T., et al., Anti-Helicobacter pylori flavonoids from licorice extract. Life sciences, 2002. 71(12): p. 1449-1463.

 

۴ – Parle, M., D. Dhingra, and S. Kulkarni, Memory-strengthening activity of Glycyrrhiza glabra in exteroceptive and interoceptive behavioral models. Journal of medicinal food, 2004. 7(4): p. 462-466.

 

۵ – Visavadiya, N.P. and A.V. Narasimhacharya, Hypocholesterolaemic and antioxidant effects of Glycyrrhiza glabra (Linn) in rats. Molecular nutrition & food research, 2006. 50(11): p. 1080-1086.

 

۶ – Swanston-Flatt, S., et al., Traditional plant treatments for diabetes. Studies in normal and streptozotocin diabetic mice. Diabetologia, 1990. 33(8): p. 462-464.

 

۷ – Geller, S.E. and L. Studee, Botanical and dietary supplements for menopausal symptoms: what works, what does not. Journal of women’s health, 2005. 14(7): p. 634-649.

 

۸ – Fiore, C., et al., Antiviral effects of Glycyrrhiza species. Phytotherapy research, 2008. 22(2): p. 141-148.

 

۹ – Amani, M., R.S.-G.N.M. Hosein, and A.M. Kashani, Optimal Extraction of Glycyrrhetinic Acid Froml icorice Root. Journal of Food technology, 2005. 3(4): p. 576-80.

 

۱۰ – Murav’ev, I. and V. Ponomarev, Problems of Study and Use of Licorice in USSR. 1966, Moscow-Leningrad.

 

۱۱ – Isambaev, A., et al., Licorice is the most valuable medicinal and technical plant of the natural flore of Kazakhstan. Alma-Ata, 1991.